A'adan tukuh lem Carunah Malayu mai Ucapan Sabener Malayu
Ruas ni nitulis lem cakep, untuk ruas lem bahasa dapat nilihat di saini!
Hay saada parcakep!
Macem mana riaw kau ari ni? Dalem cacakan ni, pandihayan aken 'mbahagi b'baraapa adan t'tukuh lem carunah Malayu iaŋ barbiaŋ mai ucapan sabener Malayu dan samalayu. Sai uŋer iaŋ ada susuran iaŋ paɲjaŋ, Malayu tentu dah ada baɲak carunah. Adan t'tukuh iaŋ ada lem c’carakep tu seriŋ a barbiaŋ mai ucapan Sekerit apa Arap runtutan aruh Saɲuŋay-Saŋlaku dan Barserah dalem uŋer Malayu. Namun, taʔ jaraŋ adan tukuh tu iaŋ ada barbiaŋ mai ucapan sabener Malayu/samalayu. Sai pargiat cakep, pentiŋ di kita buat 'ŋenasat dan tahu a'adan sabenar Malayu ni, iaŋ nanti a tapa 'ja dapat kita rapayken hilem buat 'ŋadani a'anak nta di teŋget mandateŋ. Di babah ni kami siapken senaray a'adan tu barikut kateraŋ siŋkat kitar adan tu.
Haŋ Tuah
Haŋ Tuah tu empu silat tarkenal dalem uŋer Malayu, tarkahulu a di rupat Parmata dan Riaw, dan Parpulawan Riaw. Ia nihandel hidup di rahun ka-15 di Kadatuʔan Malaka di teŋget panuhay Tama Mansur Shah.
Ucap 'haŋ' aŋgar a barbiaŋ mai bentuk paŋucapan aircakep sanempat ucap Samalayu Suluŋ *uɣaŋ (uraŋ) > uhaŋ > haŋ. Sedeŋ ucap 'tuah' barbiaŋ mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *tuaq (kabaruntuŋan, tuah).
Uraŋ Kaya Hitem
Uraŋ Kaya Hitem (aircakep Jambi: Oraŋ Kayo Hitam) tu adan gelar sanempat untuk Sayyid Ahmad Kamil. Ia dah datuʔ Malayu Jambi kaempat iaŋ 'marintah di tahun 1500-1515. Ia nikenal tuah dan pambarani di kalaŋan unah Jambi.
Ucap 'uraŋ' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *uɣaŋ, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *uɣaŋ (uraŋ luar). Ucap 'kayo' dah bentuk paŋucapan aircakep Jambi untuk 'kaya' iaŋ barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *kaya, mai Nusalatan-Suluŋ *kaya (tegep, saŋgup, kaya). Ucap 'hitam' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *hitəm mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *qitəm (hitam).
Pahit Lidah
Pahit Lidah dah gelar a paŋiran Saruntiŋ, ia dah satu tukuh dalem sebuŋer iaŋ tarsebar di rupat Andalas bahagian selatan iaŋ maliputi kajarasan Pinaŋ, Andalas Selatan, Baŋkahulu, dan Lampuŋ. Pahit Lidah nicarakepken ada katuahan, ia dah saada ucapan ɲa dapat rapay kaɲata.
Ucap 'pahit' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *pahit, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *paqit, mai Nusalatan Suluŋ *paqits. Ucap 'lidah' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *dilah, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *dilaq, mai Nusalatan Suluŋ *dilaq.
Mata Empat
Mata Empat dah laban bartaruŋ si Pahit Lidah. Ia barcapay 'ŋalahken Pahit Lidah deŋan 'ŋajak ɲa baradu katuahan 'ŋhindari buah henaw iaŋ nigugurken dari atas puhun ɲa. Lantar si Pahit Lidah taʔ dapat 'ŋhindar, ia lalu mati.
Ucap 'mata' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *mata, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *mata, mai Nusalatan Suluŋ *matsa. Ucap 'empat' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *əmpat, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *əpat, mai Nusalatan Suluŋ *səpat.
Mayaŋ Maŋuray
Mayaŋ Maŋuray dah adan bini Uraŋ Kaya Hitem. Ia tu anak Tumeŋguŋ Mairah Mata. Salahin tu, selasa dara dalem sebuŋer Dara Tujuh dari Riaw pun baradan Mayaŋ Maŋuray.
Ucap 'mayaŋ' barbiaŋ mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ Barat *mayaŋ (mayaŋ, buŋa pinaŋ apa ɲiur). Ucap 'maŋuray' barbiaŋ mai 'maŋ+uray.' Ucap 'uray' barbiaŋ mai Malayu 'uray' (tersibak, taruray).
Pinaŋ Masak
Adan Pinaŋ Masak niuntuk b'baraapa tukuh dara iaŋ lahin dalem carunah Malayu. Lem cerunah Malayu Riaw, Pinaŋ Masak dah adan bini Bujaŋ Reŋit Parkasa. Dalem carunah Malayu Jambi, Pinaŋ Masak tu adan emaʔ ' Uraŋ Kaya Hitem. Dalem cerunah Malayu Andalas Selatan, Pinaŋ Masak tu gelar untuk Nafisah, ia dah satu dara dari rupat Banten, Jawa Barat.
Ucap 'pinaŋ' barbiaŋ mai Malayu 'pinaŋ'. Ucap 'masak' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *masak, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *ma-əsak (masak, maesak).
Sadara Putih
Sadara Putih tu tukuh dara lem sebuŋer unah Baŋkahulu iaŋ 'ɲcerakepken kitar susur lusur puhun henaw.
Ucap 'sedaro' barbiaŋ mai 'se+daro'. Paŋkal 'se-' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *sa-, siŋkatan mai Samalayu Suluŋ *əsa, mai Nusalatan Suluŋ *əsa (esa, esa). Ucap 'daro' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *daɣa, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *daɣa (dara, gadis, dara). Ucap 'putih' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *putih, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *putiq (putih).
Bawaŋ Putih
Bawaŋ Putih tu adan tukuh dari carunah Malayu Riaw bartaŋkup Bawaŋ Putih dan Bawaŋ Mairah. Bawaŋ Putih barparaŋay baiʔ dan tulus.
Ucap 'bawaŋ' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *bawaŋ, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *bawaŋ (bawaŋ). Susur lusur ucap 'putih' elah nisebut di atas.
Bawaŋ Mairah
Bawaŋ Mairah (rutisan bahasa: Bawang Merah) tu tukuh dari carunah Malayu Riaw bartaŋkup Bawaŋ Putih dan Bawaŋ Mairah. Ia barparaŋay busaw dan tamak, namun h'hujuŋ sadar aken kasalahan ɲa.
Ucap 'mairah' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *ma-iɣah, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *ma-iɣaq (mairah).
Haur Kuniŋ
Haur Kuniŋ (rutisan sanempat: Aur Kuning) tu adan datuʔ Kadatuʔan Koto Alaŋ. Bardasar ceraŋi uŋer Lubuk Jambi, Riaw, Kadatuʔan Koto Alaŋ nihandeli nidiriken salepas karuntuhan Kadatuʔan Kandis di Kuantan Siŋiŋi (Riaw) sakitar rahun 2 saŋilak.
Ucap 'aur' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *hauɣ, mai Nusalatan Suluŋ *qauɣ (aur, buluh, buluh). Ucap 'kuniŋ' barbiaŋ mai Malayu usaŋ *kunit + ŋ, mai Samalayu Suluŋ *kunit, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *kunit (kuɲit).
Empaŋ Kuala
Empaŋ Kuala tu adan paŋiran lem sebuŋer Dara Tujuh dari Riaw. Sebuŋer Dara Tujuh ni 'ɲcerakepken susur lusur adan Dumay.
Ucap 'empaŋ' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *əmpʌŋ, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *əmpəŋ (empaŋ, paŋhalaŋ, empaŋ harus suŋai). Ucap 'kuala' barbiaŋ mai Malayu 'kuala' (kuala, muhara).
Maalin Kaundaŋ
Maalin Kaundaŋ (rutisan sanempat: Malin Kundang) tu adan satu anak piakaʔ dari sebuŋer Mainaŋ Kabaw. Biar tapa nicarakepken sai anak piakaʔ, namun adan "Maalin Kaundaŋ" tu ada pulur bagus.
Ucap 'malin' barbiaŋ mai Mainaŋ Kabaw 'ma+alin', mai Samalayu Suluŋ *alin (alin, 'mindahken, 'ŋalin, 'micit). Ucap 'kundaŋ' barbiaŋ mai Mainaŋ Kabaw 'kundaŋ' (iaŋ nisayaŋ, iaŋ nimaɲja), mai 'ka+undaŋ', mai Samalayu Suluŋ *undaŋ (maniɲjaw, 'niŋuki, mamparhati, 'ŋikuti, 'ɲjeŋuk).
Gunuŋ Ledaŋ
Gunuŋ Ledaŋ tu adan satu dara iaŋ nisebut lem Sulalatus Salatin apa lebih nikenal deŋan adan Susuran Malayu. Dalem Susuran Malayu, Dara Gunuŋ Ledaŋ nibilaŋ cantik amat hiŋga niiŋini ' Tama Mahmud dari Kadatuʔan Malaka. Ia niadani cemitu lantar ia dari Gunuŋ Ledaŋ.
Ucap 'gunuŋ' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *gunuŋ, mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ *gunuŋ (gunuŋ). Ucap 'ledaŋ' barbiaŋ mai Malayu 'ledaŋ' (putih kak'kuniŋan, barsinar (macem awan iaŋ tarkena sinar mataari)).
Buyuŋ Besar
Buyuŋ Besar tu adan tukuh dalem carunah Malayu Laŋkat-Dili Serdaŋ, Andalas Lautan. Buyuŋ Besar nicarakepken 'mbuat b'baraapa paɲasaran iaŋ h'hujuŋ barbuah manis.
Ucap 'buyuŋ' barbiaŋ mai Samalayu Suluŋ *buyuŋ (buyuŋ, barperut besar) mai Malayu-Nusa Rampay Suluŋ Barat *buyequŋ (barperut besar). Ucap 'besar' barbiaŋ mai Malayu 'besar'.
Ini dah senaray a'adan tukuh dalem carunah Malayu iaŋ barbiaŋ mai ucapan sabener Malayu. Macem mana, apa eŋkau tartarik buat 'ŋadani anak kau deŋan a'adan di atas? Eŋkau tentu pun dapat 'mbikin adan baheru iaŋ barbiaŋ mai ucapan sabener Malayu.
Sempet eŋkau tahu a'adan sabener Malayu/samalayu lahin dalem carunah samalayu, jaŋan segen buat 'ŋuɲjuk pandihayan liwat seluruk ulas. Tarima kahasih elah maŋraɲi, hendak dah eŋkau uras salalu, sembah dikau 🌺
A'adan tukuh lem Carunah Malayu mai Ucapan Sabener Malayu
![A'adan tukuh lem Carunah Malayu mai Ucapan Sabener Malayu]()
Reviewed by Malayu Satu
on
October 31, 2023
Rating: 5
